Rýhanı kelisim – ornyqty damýdyń negizi

Elimizdiń býynyn bekitip, qabyr­ǵasyn qataıtýda qoǵamdyq kelisim men rýhanı túsinistiktiń orny erekshe. Búginde osy mańyzdy máseleler boıynsha memlekettik deńgeıde qolǵa alynǵan sharalardyń tutas tarıhy qalyptasty desek bolady. Budan biz memleket tarapynan jasalǵan izgilikti jumystardyń keń aýqymda júrgizilip otyrǵanyn ańǵaramyz.

Jalpy, rýhanı kelisimdi qamtama­syz etý isi kóptegen memleketterde ne­giz­gi mindetterdiń birine aınalyp otyr. Osy oraıda Qazaqstan durys jol­dy tańdap, nátıjesinde turaq­ty­lyq pen ornyqty damýǵa qol jetkize bildi.

Rýhanı kelisimdi, tatýlyqty, el tutas­tyǵy men ornyqty damýdy júze­ge asyrý memleketimizdiń basty stra­tegııalyq baǵyttarynyń biri bol­ǵan­dyqtan, atalǵan maqsattardy qoǵa­mymyzdyń kún tártibinen túsirmeý asa mańyzdy. Sol úshin, tipti arnaıy rýhanı kelisim kúniniń belgilenýi kóp jaıtty uǵyndyra túsedi.

Sál shegine sóılesek, 1992 jyldyń qazan aıynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen Almaty qalasynda I Búkilálemdik rýhanı keli­sim kongresi uıymdastyrylǵan bola­tyn. Osy alqaly jıynda 18 qazan­dy qoǵamymyzdaǵy ózara túsinis­tikti nyǵaıtý kúni retinde belgilep, ony dástúrli túrde mereke retin­de atap ótý usynylǵan bolatyn. Atal­ǵan usynys qabyl alynyp, mine, qazir­gi tańda bul kún barsha qazaq­stan­dyq­tar­dyń mereıli mereke­sine aınalyp otyr. Bul sózimizge dálel retinde, eli­miz­diń barlyq aımaqtarynda osy merekege oraı túrli sharalar uıym­das­tyrylyp, olarǵa halyqtyń belsendi qatysýyn aıtýǵa bolady. Izgilik pen adamgershilikke, tatýlyqqa bastaǵan bul bastamanyń osylaısha óz sátimen jalǵasyn tabýynan halqymyzdyń el bolyp uıysýǵa degen aqjarma peıilin, arman-tilegin kórýge bolady.

Osy arada Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń BUU Bas Assambleıasynyń 1992 jyly ótken 47-ses­sııasynda álemniń barlyq negiz­gi dinderi – ıslam, hrıstıan, ıýdaızm, býddızm syndy konfessııalar Azııa­­nyń qasıetti jerlerinde bas­taý alǵa­nyn aıta kelip, «Men biz­diń bar­lyǵymyzǵa bolashaq syn-tegeý­rin­derge beıimdelýdiń ońtaıly joldaryn izdestirýde, adamzat aldynda ýaqyt ótken saıyn ózektiligi artyp kele jat­qan birtutas ortada ómir súrýdiń jańa negizderin qalyptastyrýda ujym­dasýymyz qajet ekendigine senimdimin», degen sózi eske túsedi. Memleket basshy­synyń osydan shırek ǵasyrdan astam ýaqyt buryn aıtqan bul sózi óziniń mańyzdylyǵyn joımaı keledi.

Prezıdenttiń bastamasymen 2003 jyldan beri 3 jyl saıyn ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi «birtutas ortada ómir súrýdiń jańa negizderin qalyptastyrý» baǵytyndaǵy bıik minber, bedeldi únqatysý alańy bolyp otyrǵanyn da erekshe atap ótkeni­miz jón. Bul sezd arqyly rýhanı kelisimdi nyǵaıtýdyń qazaqstandyq úlgisi álem jurtshylyǵyna keńinen tanystyrylyp júrgeni anyq.

Rýhanı kelisim turǵysynda sóz qozǵaǵanda birinshi kezekte dinaralyq tatýlyqty damytý máseleleri sanada jańǵyrady. Rasynda bir qoǵamda ómir súrip otyrǵan konfessııalardyń ózara kelisimde bolýy, olardyń memleket aldyndaǵy ortaq jaýapkershilikterin durys sezine bilýi qajet. Desek te, rýhanı kelisim taqyrybyn sóz etken­de din salasyndaǵy jarasymdy únqatysý máselelerinen bólek, qoǵamy­myzdaǵy basqa da salalardyń ózara úılesim taýyp, ortaq múddege oraı belsendi qyzmet etýi qajettigin umyt qaldyrmaǵanymyz abzal. Osy oraıda memleketti qurýshy qazaq halqynyń ulttyq qundylyqtaryn, dinin, tilin damytý, azamattyq qoǵamdy nyǵaıtý, etnosaralyq qatynastardy izgilendire túsý, elimizdegi túrli etnostardyń dilin, tilin, mádenıetin qoldaý, otbasylyq qundylyqtardy nasıhattaý máseleleri asa mańyzdy.

Qoryta aıtqanda, Qazaqstan halqy­nyń mádenıetine jáne qazaq ulty­nyń rýhanı murattaryna qurmetpen qaraı otyryp, túrli ıdeıalar men kóz­qa­ras­tarǵa tózimdilik tanytý, etnosaralyq, konfessııaaralyq únqatysý qoǵamdyq kelisim aıasynda júzege asyrylýy tıis. Sonda ǵana qoǵamymyzdaǵy rýhanı jarasymdylyq, úılesimdilik salmaq­tana túspek. Bul óz kezeginde elimizde ar-ojdan, dinı senim bostan­dyǵyn qam­tamasyz etý isine oń áserin tıgizedi.

Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»